Zijn naam is onlosmakelijk verbonden met iconen als het Rijksmuseum en het Amsterdam Centraal Station. Toch lag zijn hart vooral bij kerken: hij ontwierp er meer dan honderd, waarvan er zo’n zeventig daadwerkelijk gebouwd zijn. Daarnaast restaureerde hij talloze monumenten en ontwierp hij zelfs de troon die jaarlijks tijdens Prinsjesdag wordt gebruikt.
Cuypers was een pionier van de neogotiek in Nederland. Hij bracht deze stijl niet alleen terug, maar gaf er ook een nieuwe, constructieve diepgang aan. Als eerste architect in eeuwen paste hij weer gemetselde gewelven toe. Dankzij zijn eigen ateliers kon hij complete gebouwen inclusief interieur ontwerpen, een totaalvisie die toen uniek was.
Zijn invloed reikte ver: van zijn zoon Joseph Cuypers tot grote namen als H.P. Berlage. Hij werd zowel bewonderd als bekritiseerd; sommigen vonden zijn werk te middeleeuws, anderen zagen hem als de redder van de Nederlandse architectuur. Tegenwoordig worden miljoenen geïnvesteerd om zijn gebouwen weer in volle glorie te herstellen.
Cuypers begon zijn carrière in Roermond, studeerde in Antwerpen en groeide uit tot een nationale grootheid. Hij werkte ook internationaal en speelde een belangrijke rol bij restauraties van historische gebouwen. Een hoogtepunt daarvan is Kasteel de Haar, dat hij omvormde tot een indrukwekkend neogotisch meesterwerk.
Tot op hoge leeftijd bleef hij actief. Hij overleed in 1921, maar zijn nalatenschap leeft voort in heel Nederland, van kerken tot wereldberoemde gebouwen.